صلح و جهاد در اندیشه صدرالمتالهین” در شصت و یکمین جلسه گروه علمی فلسفه سیاسی+خلاصه بحث

شصت و یکمین جلسه گروه علمی فلسفه سیاسی برگزار شد
شصت و یکمین جلسه گروه علمی فلسفه سیاسی با موضوع  “صلح و جهاد در اندیشه صدرالمتالهینبا ارائه “آقای دکتر شریف لک زایی” و با حضور اعضاء محترم گروه چهارشنبه 14 تیر 96  ساعت 21:15 درمجمع عالی حکمت اسلامی برگزار شد.

خلاصه مباحث مطرح شده بدین شرح می باشد:

جلسه گروه علمی فلسفه سیاسی مجمع عالی حکمت اسلامی با موضوع “صلح و جهاد در اندیشه صدرالمتالهین با ارایه جناب آقای دکتر شریف لک زایی چهارشنبه 14 تیر 1396 برگزار شد.
دکتر لک زایی در ابتدا به بحث مفهوم شناسی صلح و جهاد اشاره و یادآور شد صلح در مقابل جنگ است و در صورتی که جنگ و ستیز وجود نداشته باشد،  از صلح هم صحبت نمی شود. ایشان تاکید کرد آنچه در این میان می تواند به تحقق صلح کمک نماید بحث عدالت است،  از این رو وقتی عدالت برقرار باشد، صلح برقرار است و هر گاه جامعه ای فاقد عدالت باشد صلح در آن جامعه وجود ندارد.
وی با بیان اینکه در بحث هایی مانند صلح و جهاد کارهای زیادی انجام نگرفته است گفت: متفکران و فیلسوفان ما به دلایلی به این بحث توجه نشان نداده اند که از جمله می‌توان گفت مساله صلح و اولویت آن به اندازه ای آشکار بوده است که نیازی به بحث درباره آن نبوده است. با این حال می توان از مجموعه مباحث ملاصدرا چارچوبی برای بحث صلح استنباط و ارائه نمود.
وی تصریح کرد: چارچوب متخذ از ملاصدرا سطوح چهارگانه فرهنگ، سیاست، اقتصاد و صلح را مورد توجه قرار می دهد و به نوعی همه سطوح زندگی در این چارچوب درگیر می شود.
وی به معیارهایی که ملاصدرا در بحث گناهان کبیره ارائه کرده اشاره کرد و گفت: این بحث با توجه به این که نگاه جامعی را در بحث صلح به ما ارائه می دهد واجد این هست که به عنوان چارچوب مورد توجه و گفت‌وگو قرار گیرد.
دکتر لک زایی سپس به بحث جهاد پرداخت و این موضوع را در ادامه بحث صلح مورد توجه قرار داد. وی گفت: جهاد در اندیشه صدرالمتالهین باید به نحو گسترده مورد توجه قرار گیرد، زیرا مراد از آن هم جهاد اصغر است که همان جنگ و قتال است و هم جهاد اکبر را در بر می‌گیرد که بحثی اخلاقی و در حوزه اخلاق تلقی می‌شود.
آقای لک زایی با اشاره به اینکه ملاصدرا جهاد را به سبب دفع و رفع اموری که وارد بر اهل حق و ایمان می شود جایز می شمارد، گفت: این که ملاصدر تاکید می‌کند که آنچه اسباب دیانت و معیشت را به خطر می‌اندازد می تواند جهاد را مجاز نماید و مشروعیت بخشد، به نوعی نشان دهنده این است که دین و دنیا توأمان باید مورد توجه قرار گیرد. از این رو هر گاه این دو به خطر می افتد جهاد را مجاز می سازد و جهاد لازم است.
از منظر فلسفه سیاسی متعالی هر چیزی که باورها، امنیت و معیشت انسان و جامعه را مختل نماید از صلح دور شده و جامعه را وارد منازعات خشونت آمیز گفتاری و عملی نموده است. از این منظر شاید بتوان گفت که جنگ و صلح هر دو بر جامعه عارض می­شود. و می­توان دریافت اگر عدالت برقرار باشد، صلح برقرار است و فرهنگ، سیاست و اقتصاد به سامان است و اگر عدالت غایب باشد، جنگ و ستیز حاکم است. از این رو می توان گفت در صورت به خطر افتادن دیانت و معیشت که راه رسیدن به حق نیز دچار اخلال می شود، جهاد لازم و مشروع می شود.
جهاد نیز از این منظر، به تعبیر جناب صدرالمتألهین، برای دفع و رفع اموری است که بر اهل حق و ایمان وارد می­شود و موجب تشویش اسباب دیانت و معیشت می­گردد. بنابراین مقابله با موانع معرفتی و فرهنگی، موانع سیاسی اقتصادی و معیشتی زندگی مردم لازم می­شود. بنابراین جهاد نیز کارکردی صلح طلبانه می­یابد و از طریق آن برای تحقق صلح تلاش می­شود.
برای تحقق صلح در جامعه باید سیاست عادلانه بر جامعه حاکم شود. به نظر جناب ملاصدرا 3 نوع سیاست مدنظر است: 1- سیاست عادلانه 2- سیاست آمرانه که بر امرو جاری حکم می کند و نظارت دارد 3- سیاست زاجرانه که در صورت تخطی  افراد از امور محوله و عدالت، به تنبیه خاطیان می پردازد.
برای جلوگیری از جنگ و حاکم شدن صلح باید سیاست عادلانه توسط حاکم اعمال شود و در کنار سیاست عادلانه حتما باید سیاست آمرانه و زاجرانه هم وجود داشته باشد.
وی در ادامه با اشاره به مباحث ملاصدرا یادآور شد آنچه می تواند به تحقق صلح در جامعه کمک نماید سیاست عادلانه است. البته صدرالمتالهین بحث وضع شریعت و واضع شریعت را نیز وارد می کند که در بحث صلح و جهاد مؤثر است. از نظر ایشان آن که جهاد را مجاز می کند نبی است و نبی است که در این زمینه جهاد انسان ها را راهنمایی می کند.

ایشان در خصوص در خصوص عدالت هم گفت: در فلسفه اسلامی بر عدالت به عنوان رکن هستی تأکید زیادی شده است و در کنار علم و معرفت، از مهم­ترین ویژگی­های یک حاکم مسلمان و حکومت اسلامی به شمار می­رود.
در ادامه این نشست علمی، اعضای حاضر به بحث پرداختند.

تنظیم: آقای محمد باقر خراسانی