“شواهدی بر برهانی بودن حکمت عملی در آثار فارابی” در جلسه حکمت عملی+خلاصه بحث

بیست و ششمین جلسه کارگروه علمی حکمت عملی با موضوع شواهدی بر برهانی بودن حکمت عملی در آثار فارابی(جلسه سوم)” با ارائه “آقای دکتر حسام الدین شریفی“ و با حضور اعضاء محترم گروه یکشنبه ۱۴ مهر ۹۸ ساعت ۱۸:۳۰ در مجمع عالی حکمت اسلامی برگزار شد.

خلاصه مباحث مطرح شده بدین شرح می باشد:

برای تبیین برهانی بودن حکمت عملی، لازم است برای آن موضوعی حقیقی اثبات شود. با اثبات موضوع حقیقی برای حکمت عملی امکان تحقق علمی فراهم می‌شود که این موضوع را به صورت برهانی بررسی نماید. برای تبیین حقیقی بودن موضوع حکمت عملی سه راه بیان می‌شود: ۱٫ از نظر حکما موجودات حقیقی به ارادی و غیر ارادی تقسیم می‌شوند. موجودات ارادی موجوداتی هستند که با اراده انسان ایجاد می‌شوند. برای شناخت حقیقی و مطابق با واقع از این موجودات، نیازمند علمی برهانی هستیم که همان حکمت عملی است. ۲٫ انسان یکی از موجودات حقیقی جهان است که دارای افعالی ارادی است. این افعال دارای وجودی حقیقی هستند و اهداف و غایت انسان را حقیقتا بر طرف می‌کنند. بر این اساس افعال ارادی انسان یکی از موجودات حقیقی است که می‌تواند موضوع علمی حقیقی قرار گیرد و به صورت برهانی شناخت انسان به آن تعلق بگیرد که در این صورت، حکمت عملی شکل خواهد گرفت. ۳٫ برای آنکه افعال ارادی انسان، بتوانند همانگونه که در ذهن هستند موجود شوند، باید به علمی حقیقی و برهانی معلوم انسان باشند. در علوم غیر حقیقی، خیالی و وهمی، امکان مطابقت صورت علمی به افعال ارادی، با خارج به صورت قطعی مشخص نیست و ممکن است صورت علمی از صورتهایی باشد که در خارج امکان تحقق ندارد. اگر صورت علمی امکان تحقق در خارج نداشته باشد نمی‌تواند توسط انسان در خارج موجود شود. اگر امکان تحقق داشته باشد، چون به صورت وهمی و خیالی معلوم انسان است، احتمال تطابق صورت به صورت قطعی و یقینی نخواهد بود. پس علمی که منشأ افعال ارادی انسان قرار می‌گیرد باید علمی برهانی و یقینی باشد تا تطابق صورت و عمل خارجی تضمین شود.