“حکمرانی و سیاست گذاری از منظر فلسفه سیاسی اسلامی” در جلسه گروه علمی فلسفه سیاسی+خلاصه بحث

یکصد و سی و نهمین جلسه گروه علمی فلسفه سیاسی با موضوع “حکمرانی و سیاست گذاری از منظر فلسفه سیاسی اسلامی” با حضور اعضاء محترم گروه سه شنبه 30 فروردین 1401 ساعت 21 به صورت مجازی برگزار شد.

خلاصه مباحث مطرح شده به شرح زیر است:

دکتر علیرضا صدرا:

در میان اندیشمندان فلسفه سیاسی، فارابی و خواجه نصیر دو اندیشمندی هستند که در موضوع سیاست گذاری بیشتر بحث را دارند. چیستی، چرایی و چگونگی حکمرانی، از موضوعاتی است که می‌خواهیم در مورد آنها بحث کنیم.

گرچه قبلاً  بحث، کار شایسته را مطرح می‌کردند اما در حال حاضر به جای بحث کار شایسته، عنوان بحث حکمرانی خوب مطرح است. در این موضوع نقش دولت ها پر رنگ است چرا که دولت باید نقش قلب را در جامعه داشته باشد، و دولت باید مدیریت کند. بحث حکمرانی الآن در بحث توسعه جایگاه خاصی پیدا کرده و فراگیر شده است و در حال حاضر صندوق بین المللی پول و سایر مراکز اقتصادی بین المللی، دیگر بحث اقتصاد را مطرح نمی‌کنند بلکه بحث حکمرانی خوب را مطرح می‌کنند.

برای حکمرانی خوب چند شاخصه مطرح شده است:

  1. نظارت؛
  2. قانون مندی و قانون مداری، قانون شاکله اصلی جامعه است؛
  3. مشارکت جویی، هم دولت و حاکمیت باید مشارکت طلب باشد و هم مردم باید مشارکت طلب باشند؛
  4. مسئولیت پذیری سیاسی و مدنی و پاسخگویی؛
  5. شایسته سالاری که بر اساس استعداد و استحقاق مسئولیت ها واگذار شود. در شایسته سالاری افراد باید تخصص داشته باشند، با موضوع کاری تناسب داشته باشند، و تجربه هم داشته باشند؛
  6. تمرکز زدایی و خود گردانی محلی؛ دولت باید از حالت همه کاره‌ای در بیاید و باید تمرکز زدایی شود و همه تصمیمات نباید در مرکز صورت گیرد. لازمه حکمرانی خوب، خود گردانی استانی، محلی و منطقه ای است که مقدار زیادی از بار مرکز را کم می‌کند ولی باید هماهنگی مرکزی داشته باشند.
  7. کارآمدی نهادها و نظامات و بهره‌وری و اثر بخشی.‌

گرچه برخی از سازمان‌های بین المللی اثر بخشی را مطرح نمی‌کنند ولی باید علاوه بر بهره‌وری، اثر بخشی را هم مطرح کنیم. حکمرانی خوب باید این ویژگی‌ها را داشته باشد البته ما علاوه بر حکمرانی خوب، حکمرانی شایسته را دنبال می‌کنیم. نخبگان نقش مشاوری و دانش بنیانی دارند، از طرف حکمرانی خوب باید بسوی حکمروایی شایسته برویم.

دولت هسته مرکزی حکمرانی است و دولت نقش راهبردی دارد و حکمرانی یک حرکت فرانهادی است که جامعه را از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب باید ببرد، دولت باید زمینه سازی کند و رفع موانع کند تا خود مردم از وضع موجود به وضع مطلوب برسند.

حکمرانی سه کار را انجام می‌دهد:

  • نظام سازی؛
  • مدیریت؛ (هدایت)
  • بسیج منابع. (حمایت)

حکمروایی، کارگزاری است نه کارگزاری و نه سرمایه سالاری.

حکروایی و کارگزاری چند نقش دارد: یا سیاست گذاری می کند (1. مجمع تشخیص مصلحت نظام؛  2. مجلس شورای اسلامی) و یا سیاستمداری و اعمال سیاست‌ها( قوه مجریه و ارکان کارگزار)

در حکمرانی شایسته دین، رهبری و امامت امت نیز اضافه می‌شود.

حجت الاسلام دکتر محسن مهاجر نیا:

این روزها مباحث زیادی در خصوص حکمرانی مطرح می‌شود بدون اینکه به خواستگاه آن توجه شود.

آنچه از بحث حکمرانی و شاخصه‌های مربوط به حکمرانی خوب مطرح شده، مربوط به نئولیبرالیسم است که اینها دولت را حذف یا بسیار کوچک می‌دانند، و برای دولت نقش مکملی قائل هستند، لذا کلمه حکمرانی ابزاری در دست کشورهای غرب برای غربی سازی بلوک شرق است و بعدش با این ابزار کل جهان سوم را تحت پوشش قرار می‌دهند، لذا مناسب است بجای کلمه حکمرانی، از کلمه حکمروایی استفاده شود.

این مفهوم – حکمرانی- را یا باید بازسازی کنیم و از درون دین یک مفهومی معادل حکمرانی بیاوریم و یا اینکه همین مفهوم را بومی سازی کنیم. پس مناسب است در استخدام واژگان تعیین تکلیف شود و در یکی از جلسات گروه خوب است در خصوص واژه حکمرانی و خاستگاه آن و چگونگی بومی سازی آن از منظر فلسفه سیاسی اسلامی بحث و بررسی صورت گیرد.

حجت الاسلام دکتر رضوانی:

انتظار این بود پیشنهاد دهندگان این موضوع ابتدا طرح بحث می‌کردند و منظور خودشان را از حکمرانی و سیاست گذاری از منظر فلسفه سیاسی اسلامی بیان می‌کردند. پیشنهاد این است که به عنوان حکمرانی و سیاست گذاری از منظر فلسفه سیاسی اسلامی بحثی را داشته باشیم.

دکتر شریف لک زایی:

قبلاً بحث دولت متورم را در قالب دو تا یادداشت مطرح کردم. بحث تورم مراکز متعدد در تصمیم گیری، مراکز قانون گذاری، اجرا و … . وقتی بحث دولت را مطرح می‌کنیم کل هیئت حاکمه را مدّ نظر داریم و در هر بخشی که ورود پیدا می‌کنیم این تورم را شاهد هستیم. گرچه نیروی کار آمد و نیروی متخصص فراوانی داریم اما بدلایلی از نیروهای متخصص استفاده نمی‌شود. مناسب است یک بحث مفهومی راجع به حکمرانی از سوی آقایان رضوانی و مهاجرنیا مطرح شود. و بسیار مناسب است حال که پیشنهاد دانشکده حکمرانی مطرح شده است و بحث حکمرانی اسلامی را می‌خواهند داشته باشند، باید با رویکرد انتقادی به بحث حکمرانی از منظر فلسفه سیاسی بپردازیم.

حجت الاسلام دکتر نجف لک زایی:

بسیار مناسب است نسبت به این موضوع در برخی از جلسات گروه متنی از یکی از فلاسفه سیاسی مطرح شود و براساس این موضوع متن خوانی صورت گیرد تا با هم افزایی برداشت های قابل توجهی داشته باشیم.